Dlaczego uważamy, że kampania #RoślinnePoniedziałki to świetny pomysł?

14 lutego 2020 Alicja Baska

Dlaczego uważamy, że kampania #RoślinnePoniedziałki to świetny pomysł?

Mimo, że diety roślinne stopniowo zyskują popularność i coraz mocniej przebijają się do szerszej świadomości, to jednak wciąż na talerzach większości Polaków produkty pochodzenia zwierzęcego goszczą zdecydowanie za często. Według raportu GUS, przeciętny Polak zjadł w zeszłym roku prawie 80 kg mięsa. Biorąc pod uwagę, że Instytut Żywności i Żywienia zaleca jeść nie więcej niż 0,5 kg czerwonego i/lub przetworzonego mięsa na tydzień (łącznie), normy te zostały prawie dwukrotnie przekroczone już samym spożyciem wieprzowiny (ok. 40 kg/rok).

Spożycie mięsa, przede wszystkim czerwonego i przetworzonego, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych takich jak choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, a także cukrzycy typu drugiego, otyłości i niektórych rodzajów nowotworów, zwłaszcza raka jelita grubego.

Mamy nadzieję, że o akcji #RoślinnePoniedziałki już słyszeliście, obserwując nasze media społecznościowe. To naszym zdaniem świetny pomysł na promocję ograniczania spożycia mięsa i zachęcania do odkrywania świata roślinnych smaków – przynajmniej raz w tygodniu. Dla wielu to początek większych zmian i prawdziwej rewolucji kulinarnej na talerzach i w życiu.

Skąd pochodzi pomysł na Roślinne Poniedziałki?

Na świecie poniedziałkowa kampania miała początek podczas I wojny światowej, kiedy Amerykański Urząd. ds. Żywności wezwał rodziny do zmniejszenia spożycia podstawowego pożywienia, w tym mięsa i pszenicy, aby wspomóc wysiłek wojenny i zaangażować Amerykanów do wypełnienia swojej roli. Kampania powróciła później podczas II wojny światowej, wznowiona przez Franklina D. Roosevelta w tym samym celu, a następnie po wojnie była kontynuowana przez Harryego S. Trumana na rzecz wykarmienia zniszczonej wojną Europy.

Polska kuchnia roślinna?

Wydawać by się mogło, że w tradycyjnej polskiej sztuce kulinarnej przeważają potrawy ciężkie i mięsne. Po zagłębieniu się w ten temat okazuje się jednak, że kuchnia staropolska obfitowała w kasze, strączki, warzywa i mogła się poszczycić bardzo smacznymi potrawami na bazie tych składników. Nie bez znaczenia był fakt znacznie mniejszej dostępności produktów mięsnych, na które mogli sobie pozwolić tylko najbogatsi. W 1898 roku wydana została pierwsza roślinna książka kucharska: „Kuchnia jarska zawierająca wypróbowane przepisy przyrządzania smacznych a zdrowych potraw roślinnych oraz naukowe uzasadnienie jarstwa” Marii Czarnowskiej. Okres międzywojnia można wręcz nazwać czasem rozkwitu kuchni jarskiej, który niestety zakończył się wraz z wybuchem II wojny światowej.

Roślinne Poniedziałki – reaktywacja

Dzisiejsza kampania ma niewiele wspólnego z początkami XX w. Idea odżyła w 2003 r. jako inicjatywa realizowana przez jeden z najbardziej prestiżowych ośrodków zdrowia publicznego na świecie – Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health’s (a dokładniej Center for a Livable Future). Stanowiła odpowiedź na rosnącą liczbę chorób zależnych od stylu życia związanych z nadmiernym, dynamicznie rosnącym spożyciem mięsa. Dziś kampania realizowana jest przez wiele instytucji, szpitali czy organizacji na świecie. Poza zdrowiem, wiele z nich adresuje także względy środowiskowe czy etyczne związane ze spożywaniem produktów odzwierzęcych.

W Polsce za akcją stoi kampania RoślinnieJemy, której celem jest promocja roślinnych dań i potraw oraz wsparcie producentów żywności, sieci handlowych i restauracji we wprowadzaniu roślinnych opcji i produktów.

Zmiana nawyków żywieniowych metodą małych kroków

Nie każdy pacjent jest w stanie zrezygnować z mięsa czy tłustego nabiału z dnia na dzień. Ale praktycznie zawsze możemy zaproponować metodę „małych kroczków”, której przykładem jest właśnie akcja „Roślinne Poniedziałki”. Jej zasady są proste: w wybrany dzień tygodnia całodniowy jadłospis opiera się na produktach roślinnych, czyli warzywach, owocach, produktach zbożowych, strączkach, orzechach i nasionach. Nazwa akcji sugeruje, aby tym wybranym dniem był poniedziałek, jednak każdy może wybrać dogodny dzień tygodnia według własnych upodobań. W naszej kulturze także piątek jest przyjęty jako dzień postny, czyli bezmięsny. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby u osób wierzących połączyć i tradycję, i akcję prozdrowotną, dzięki czemu przez dwa dni w tygodniu mięso będzie wyłączone z jadłospisu, ustępując miejsca roślinnym zamiennikom.

Początek w gabinecie lekarskim

W informowaniu pacjentów o akcji kluczowe znaczenie ma budowanie świadomości społecznej w kwestii korzyści ze zwiększenia spożycia warzyw owoców i innych nieprzetworzonych produktów roślinnych oraz przestrzeganie przed spożywaniem produktów mięsnych, zwłaszcza przetworzonego mięsa czerwonego. Wyniesienie takich informacji z gabinetu lekarskiego przez pacjenta ma nieocenioną wartość, gdyż wciąż jeszcze mimo stopniowo zmieniającej się świadomości, nie jest to w społeczeństwie wiedza powszechna i uznana, zwłaszcza w grupie starszych pacjentów. Istotne jest zaciekawienie tematem, zachęcenie do eksperymentowania przy przygotowywaniu posiłków oraz fakt, że akcja nie wiąże się z wyrzeczeniami czy koniecznością rezygnacji z ulubionych potraw, a często z nieznaczną modyfikacją tych znanych i lubianych posiłków w wersje roślinne. Często wystarczy zamienić produkt mięsny na roślinę strączkową i odpowiednio doprawić potrawę, aby otrzymać pełnowartościowy posiłek, dużo zdrowszy, a co ważne dla pacjenta – tak samo smaczny.

Od teorii do praktyki, z gabinetu do kuchni

Nieocenioną pomocą służy wydany w ramach kampanii RoślinnieJemy e-book Roślinna Kuchnia Polska, który prezentuje tradycyjne potrawy w wegańskich wersjach. Autorzy opracowania udowadniają, że dania nie muszą zawierać mięsa czy nabiału aby dogodzić nawet najbardziej wymagającym podniebieniom przyzwyczajonym do domowej kuchni. Z perspektywy lekarza lub dietetyka niektóre z tych potraw warto nieco zmodyfikować, aby stały się jeszcze zdrowsze, na przykład zamienić białą mąkę na pełnoziarnistą, unikać smażenia. Z kolei w deserach warto zmniejszyć ilość cukru lub zamienić go na erytrol, albo, tam gdzie to możliwe, na zmiksowane owoce, na przykład banany czy suszone daktyle. Z takimi modyfikacjami omawiany tu e-book z powodzeniem można polecać szerokiemu gronu pacjentów.

Kropla drąży skałę

Udzielanie przez lekarzy rzetelnych, opartych w badaniach naukowych informacji z zakresu żywienia jest szczególnie istotne obecnie, w dobie rozbieżnych i mylących doniesień medialnych oraz natłoku „fake newsów”, przez co pacjenci nieposiadający specjalistycznej wiedzy mogą być zdezorientowni i kierować się niewłaściwymi, często szkodliwymi źródłami wiedzy. Akcja #RoślinnePoniedziałki daje nam możliwość, aby wiarygodne i oparte na dowodach zalecenia przekazywać w atrakcyjny sposób. Daje nam to na polu walki o zdrowie pacjenta ogromną przewagę. Zdecydowanie warto z tego typu opcji korzystać, bo kropla drąży skałę, a w medycynie stylu życia przysłowie to opisuje rzeczywistość wyjątkowo trafnie.

 

Piśmiennictwo:

  1. Orlich M.J., Singh P.N., Sabaté J., Jaceldo-Siegl K., Fan J., Knutsen S., Beeson W.L., Fraser G.E. Vegetarian dietary patterns and mortality in Adventist Health Study 2. JAMA Intern. Med. 2013;173:1230–1238
  2. Crowe F.L., Appleby P.N., Travis R.C., Key T.J. Risk of hospitalization or death from ischemic heart disease among British vegetarians and nonvegetarians: Results from the EPIC-Oxford cohort study. J. Clin. Nutr. 2013;97:597–603
  3. Rohrmann S., Overvad K., Bueno-de-Mesquita H.B. i wsp. Meat con-sumption and mortality — results from the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition. BMC Med. 2013; 11: 63. doi:10.1186/1741-7015-11-63.
  4. Qian F, Liu G, Hu FB, Bhupathiraju SN, Sun Q. Association Between Plant-Based Dietary Patterns and Risk of Type 2 Diabetes: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Intern Med. 2019;179(10):1335–1344. doi:10.1001/jamainternmed.2019.2195
  5. Norat T., Chan D., Lau R., Aune D., Vieira R.: WCRF/AICR Systematic Literature Review Continuous Update Project Report. The Associations between Food, Nutrition and Physical Activity and the Risk of Colorectal Cancer. Imperial College London
  6. Cross A., Ferrucci L., Risch A., Graubard B., Ward M., Park Y., et al.: A large prospective study of meat consumption and colorectal cancer risk: an investigation of potential mechanisms underlying this association. Cancer Res. 2010;70(6):2406-24

O autorce:

lek. Aleksandra Leśniak – lekarz, specjalista medycyny rodzinnej, członkini PTMSŻ, mentorka Vegan Challenge, aktywistka. W praktyce lekarskiej kieruje się medycyną opartą na faktach i promuje wśród pacjentów dietę roślinną w kontekście prewencji i leczenia chorób cywilizacyjnych.

Redakcja: lek. Alicja Baska 

, , , , , , ,

Alicja Baska

Dyrektor Organizacyjna i współzałożycielka PTMSŻ, lekarz stażysta, aktywistka. Wcześniej przewodnicząca i współzałożycielka pierwszego w Polsce Studenckiego Koła Naukowego Medycyny Stylu Życia na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Członkini Zarządu European Lifestyle Medicine Council. Pasjonatka medycyny kulinarnej.